Ga naar de hoofdcontent

1945-1946: Bersiap/Berdaulat

'Wees paraat!'

Na de Japanse capitulatie roepen Indonesische nationalisten onder leiding van Sukarno de onafhankelijke Republiek Indonesië uit. Er volgt een periode van chaos en geweld. Er zijn nog geen Nederlandse troepen aanwezig; Britse militairen controleren enkele strategische plekken.

De verslagen Japanners krijgen opdracht om tijdelijk de orde te handhaven. Maar ongeregelde groepen jonge Indonesiërs (pemuda’s) beheersen grote delen van het land. Hun strijdkreet is Bersiap (‘Wees paraat’). Bewapend met hakmessen en bamboesperen vermoorden ze vele duizenden Nederlanders, Indische Nederlanders, en ook Ambonezen en Chinezen die als pro-Nederlands worden beschouwd.
Berdaulat betekent souverein in het Indonesisch.

Levensgevaarlijk

Er zijn nog nauwelijks Nederlandse journalisten en fotografen, en in veel gebieden is het levensgevaarlijk. Nederlandse kranten schrijven wel over het excessieve geweld, vooral gebaseerd op Britse informatie, maar de Nederlanders krijgen van de gewelddadigheden weinig beelden te zien. 

Gepubliceerd beeld

De geïllustreerde bladen in Nederland plaatsen heel weinig beelden van het geweld tijdens de Bersiap. Een uitzondering is de moord op de Nederlands-Indische christenen in Depok ten zuiden van Batavia. Verder tonen ze foto’s van Indische Nederlanders die vanwege de gewelddadigheden per trein of vliegtuig worden geëvacueerd.

Hieronder fragmenten uit "Door Duisternis tot licht", 1946. Filmbeelden die in Nederland werden vertoond om het militaire ingrijpen te rechtvaardigen.

Evacués uit 'beschermingskamp'

Aankomst in Batavia van een trein met Nederlands-Indische evacués die geïnterneerd waren in het Indonesische ‘beschermingskamp’ Ceribon op West-Java, 25 april 1946.

Nederlandse vrouwen ontvangen de Indische evacués. Eerste van links is de echtgenote van gouverneur-generaal Van Mook. (Fotograaf onbekend, Netherlands Indies Government Information Service, NA)
Nederlandse vrouwen ontvangen de Indische evacués. Eerste van links is de echtgenote van gouverneur-generaal Van Mook. (Fotograaf onbekend, Netherlands Indies Government Information Service, NA)
Rode Kruis-medewerkers helpen een verzwakt meisje.
Rode Kruis-medewerkers helpen een verzwakt meisje.
Nederlandse verpleegster verzorgt een Indonesisch slachtoffer. Batavia, West-Java, november 1945. (Fotograaf onbekend, NIOD)
Nederlandse verpleegster verzorgt een Indonesisch slachtoffer. Batavia, West-Java, november 1945. (Fotograaf onbekend, NIOD)

Niet gepubliceerd beeld

De meeste beelden van de Bersiap worden pas veel later aangetroffen in archieven, waaronder foto’s van massagraven. Een andere bron is het album van de Nederlandse soldaat W.F.J. Pielage. Daarin zitten foto’s uit de Bersiap-periode, gemaakt door een onbekende fotograaf, die Pielage later heeft verkregen. Begin 1946 arriveren de eerste Nederlandse militairen en legerfotografen.

Drijvend lijk in een rivier. West-Java, begin 1946. Een van de duizenden slachtoffers van het geweld van ongeregelde Indonesische strijdgroepen tijdens de Bersiap. (J. Stevens, NFP, Spaarnestad Photo, NA)
Drijvend lijk in een rivier. West-Java, begin 1946. Een van de duizenden slachtoffers van het geweld van ongeregelde Indonesische strijdgroepen tijdens de Bersiap. (J. Stevens, NFP, Spaarnestad Photo, NA)
Openlegging massagraf van (Indische) Nederlanders en Chinezen die door Indonesische strijders tijdens de Bersiap zijn vermoord. West-Java, 1946. De lijken zullen op het witte zeil worden neergelegd. (Fotograaf onbekend, Collectie L. Zweers)
Openlegging massagraf van (Indische) Nederlanders en Chinezen die door Indonesische strijders tijdens de Bersiap zijn vermoord. West-Java, 1946. De lijken zullen op het witte zeil worden neergelegd. (Fotograaf onbekend, Collectie L. Zweers)
Demonstratie van Chinezen tegen het geweld van ongeregelde Indonesische strijdgroepen. Medan, oostkust Sumatra. (Fotograaf onbekend, DLC, NA)
Demonstratie van Chinezen tegen het geweld van ongeregelde Indonesische strijdgroepen. Medan, oostkust Sumatra. (Fotograaf onbekend, DLC, NA)
Foto’s uit een album van een soldaat, gemaakt in Bandung, voorjaar 1946
Foto’s uit een album van een soldaat, gemaakt in Bandung, voorjaar 1946
Twee gesneuvelde jonge Indonesische strijders in een schuttersputje.
Twee gesneuvelde jonge Indonesische strijders in een schuttersputje.
Gevangengenomen Indonesische strijders. Op de voorgrond rechts een KNIL-soldaat, op de achtergrond de eerste lichting Nederlandse oorlogsvrijwilligers. (Fotograaf onbekend, Verzetsmuseum Zuid-Holland)
Gevangengenomen Indonesische strijders. Op de voorgrond rechts een KNIL-soldaat, op de achtergrond de eerste lichting Nederlandse oorlogsvrijwilligers. (Fotograaf onbekend, Verzetsmuseum Zuid-Holland)
Foto’s uit het album van de Nederlandse soldaat W.F.J. Pielage, gemaakt in Palembang, Zuid-Sumatra, januari 1946: De Chinese wijk is door de Indonesiërs platgebrand.
Foto’s uit het album van de Nederlandse soldaat W.F.J. Pielage, gemaakt in Palembang, Zuid-Sumatra, januari 1946: De Chinese wijk is door de Indonesiërs platgebrand.
KNIL-militairen vechten in het centrum tegen Indonesische strijdgroepen.
KNIL-militairen vechten in het centrum tegen Indonesische strijdgroepen.

Meer artikelen uit dit dossier

Er is veel meer te vertellen over dit onderwerp. Lees snel verder op onderstaande pagina's.