Hella de Jonge - Etty Hillesum

In 1974, ik was toen 24 jaar, bleek tijdens de reis naar Texel ons zoontje van drie maanden in de kinderwagen te zijn overleden. Volkomen onverwacht. Totale ontreddering. Ik wilde en moest naar mijn moeder. Troost zoeken, me tegen haar aandrukken. Toen ik voor haar stond kon zij alleen maar uitbrengen: één baby staat niet in vergelijk met al die honderden mensen die wij door de oorlog verloren hebben. Het was een genadeklap. Ik was verlamd. Het mooiste in mijn leven was mij afgenomen. Mijn moeder had me in de steek gelaten.

Ik raakte stuurloos. Tot ik zeven jaar later het dagboek Het Verstoorde leven van Etty Hillesum las. Er ontvouwde zich voor mij een nieuwe werkelijkheid. Ze beschreef hoe haar geliefde, haar Spier, haar inspireerde en kanten van het leven liet zien die ze niet kende. Ik voelde me gesteund, want ook ik had zo’n fenomeen naast me. Mijn man, mijn bezielde vriend, mijn geliefde. Alleen zaten Freek en ik op dat moment gevangen in onze eigen wereld. Ik, een meisje uit een Joods gezin waarvan beide ouders dankzij onderduiken de oorlog overleefd hadden terwijl de rest van hun familie in concentratiekampen vermoord was en na de oorlog bleven doorvechten tegen het wegkijken en het onbegrip van de buitenwereld. Zo kortzichtig dat zelfs ik, hun eigen dochter, een bedreiging voor hen vormde. Freek, hij kwam uit een protestants-christelijk gezin waarin vertrouwen en liefde werd gepredikt. Hij ging op dat moment helemaal op in zijn carrière waardoor na drie maanden de baby nog niet helemaal zijn kind was geworden. Jork, zo heette ons mannetje, voelde na negen maanden in mijn buik en pas drie maanden op de wereld nog steeds een deel van mijn lijf.

Al lezend in het boek ervoer ik verwantschap. Ik zag Etty voor me, zittend op een kleedje, mediterend in de hel van het concentratiekamp. Zij kon zich afsluiten van alle ellende door bij haar eigen zuivere ziel te blijven. Na haar werk gelezen te hebben, zij was toen al 38 jaar niet meer op aarde, vermoord in Auschwitz, kon ik alleen maar tegen mezelf zeggen: ‘Wat heb ik te klagen? Ik leef, ik heb een prachtige dochter van twee, een geweldige man en word niet met de dood bedreigd!’Voor mij kwam zij toen tot leven.Haar innerlijke kracht gaf mij moed. Ik ontdekte dat er geen seconde verspild mocht worden, het roer moest om: ik moest er voor mijn dochter zijn!

Etty leerde me liefde te zoeken, te vinden en te delen. Er ontstond vertrouwen in het zijn. Zij zat naast me als ik op mijn kleedje in kleermakerszit zat, armen in de lucht, handpalmen tegen elkaar wijzend naar een God die niet te benoemen was. En ondertussen leek ze me in te fluisteren: zo moet het, je kunt het, geef het door.En dat heb ik gedaan. De dag nadat mijn moeder begraven was in 2002, heb ik alles in een schrift opgeschreven. Ooit had ik met de uitgever van haar dagboeken afgesproken dat als ik mijn verhaal genoteerd had, het hem als eerste zou laten lezen, vanuit het idee dat als ik drie mensen zou kunnen inspireren mijn missie geslaagd was. Het is gelukt. In 2006 verscheen Los van de Wereld. Mede dankzij haar inzichten.

Haar inspiratie blijft vandaag de dag nog hard nodig, want we hebben helaas weinig geleerd van het verleden. De Vrede wordt nog dagelijks op gruwelijke wijze verstoord. Kinderen uit Gaza, de Oekraïne, Soedan of in welk oorlogsgebied worden vermoord of opgejaagd. Hoe kunnen ze met wat ze gezien en meegemaakt hebben later hun kinderen nog opvoeden? Hoe kunnen wij die kinderen in de toekomst nog troost bieden? De weg naar liefde wijzen?

Ik hoop dat ik nog lang mag blijven schilderen en het blijven delen. Dankbaar door haar inzichten.

Hella de Jonge